Trong một bước nhảy vọt chưa từng có của công nghệ trí tuệ nhân tạo, OpenAI vừa chính thức công bố các hệ thống AI nội bộ đã tự tìm ra lời giải cho ba bài toán nan giải bậc nhất lịch sử khoa học, mở ra kỷ nguyên mới nơi AI trở thành nhà phát minh thực thụ.
Theo thông cáo được đăng tải trên cổng nghiên cứu của OpenAI vào ngày 26 tháng 10 năm 2026, các mô hình AI thế hệ mới đã độc lập xây dựng chuỗi lập luận tự nhiên và sau đó được hình thức hóa thành công bằng ngôn ngữ chứng minh toán học Lean. Ba phát kiến chấn động này thuộc về các lĩnh vực giải tích điều hòa, lý thuyết độ phức tạp tính toán và vật lý hạt cơ bản.
Lời giải cho Giả thuyết làm mịn cục bộ và bí ẩn Kakeya
Bài toán đầu tiên thuộc về giải tích điều hòa và lý thuyết sóng. Từ năm 1991, nhà toán học Sogge đã đưa ra Giả thuyết làm mịn cục bộ (Local Smoothing Conjecture), mô tả hành vi hội tụ của các chùm sóng không gian. Giả thuyết này là mắt xích then chốt kéo theo hai câu đố toán học kinh điển là Giả thuyết Kakeya và Giả thuyết giới hạn của Stein.
Nếu như vào năm 2019, các nhà toán học thế giới mới chỉ giải quyết được giả thuyết trên trong không gian 2 chiều, thì hệ thống AI của OpenAI đã tìm ra một phương trình đạo hàm riêng phụ trợ hoàn toàn mới (novel auxiliary PDE), từ đó chứng minh trọn vẹn giả thuyết làm mịn cục bộ trong mọi số chiều không gian. Toàn bộ mã chứng minh đã được số hóa trên Lean và công khai trên GitHub để cộng đồng khoa học toàn cầu kiểm chứng.
Đập tan Giả thuyết Thời gian hàm mũ (ETH) từng tồn tại 30 năm
Trong khoa học máy tính, Giả thuyết Thời gian hàm mũ (Exponential Time Hypothesis – ETH) do các giáo sư Russell Impagliazzo, Ramamohan Paturi và Francis Zane đặt ra vào cuối thập niên 1990 được coi là chân lý nền tảng để xây dựng độ khó của các bài toán tính toán, có liên hệ mật thiết đến bài toán thiên niên kỷ P vs NP.
Bất ngờ lớn đã xảy ra khi AI của OpenAI đưa ra phản chứng (disproof) chứng minh rằng ETH là sai. Phát hiện này đồng nghĩa với việc hàng loạt bài toán hóc búa trong đồ thị, sinh học tính toán và cơ sở dữ liệu hoàn toàn có thể được giải nhanh hơn rất nhiều so với những giới hạn mà con người từng tin tưởng. Đích thân các tác giả khai sinh ra ETH đang cùng OpenAI thẩm định phát hiện mang tính cách mạng này.
Chạm tay vào Bài toán Thiên niên kỷ Yang-Mills
Đột phá kinh ngạc nhất nằm ở lĩnh vực vật lý lượng tử: AI đã xây dựng thành công chứng minh toán học chặt chẽ về sự tồn tại của thuyết Sắc động học lượng tử (QCD) trong không-thời gian 4 chiều. Đây chính là bài toán trọng tâm trong giải thưởng Thiên niên kỷ trị giá 1 triệu USD của Viện Toán học Clay về Thuyết Lượng tử Yang-Mills.
Dự án đang được dẫn dắt bởi Giáo sư David Gross – chủ nhân giải Nobel Vật lý năm 2004, cùng Giáo sư Arthur Jaffe – người đồng sáng lập Viện Clay. Thay vì giữ kín bí mật thương mại, OpenAI tuyên bố tài trợ 5 triệu USD cho Quỹ Simons để tổ chức các hội thảo độc lập, khẳng định AI không tranh quyền tác giả học thuật mà chỉ đóng vai trò công cụ khai phá chân lý cùng con người.
