Ngày nay, trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ xuất hiện trong lĩnh vực công nghệ mà còn len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống. Bên cạnh những tiện ích mà AI mang lại, công nghệ này cũng đang bị lợi dụng để tạo ra nhiều hình thức lừa đảo mới như tin giả, video giả, website giả hay các kịch bản lừa tiền được viết rất thuyết phục.
Trong chương trình Kính Đa Chiều tập 46, MC Lê Đình Minh Ngọc cùng khách mời chuyên gia Lê Nguyễn Việt Cường – đại diện Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội chống lừa đảo đã cùng phân tích các chiêu trò lừa đảo bằng công nghệ A.I và cách để người dân tránh rơi vào bẫy trong thời đại số.
Mở đầu chương trình, MC Lê Đình Minh Ngọc đặt câu hỏi: AI hiện nay đang bị lợi dụng như thế nào trong các hình thức lừa đảo?
Chuyên gia Lê Nguyễn Việt Cường cho biết, trước khi có AI, việc lừa đảo đòi hỏi đối tượng phải tự làm rất nhiều khâu nên khá khó và tốn thời gian. Nhưng hiện nay, AI có thể hỗ trợ rất nhiều, không chỉ giúp ích trong công việc mà cũng bị người xấu lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo với mức độ tinh vi hơn.
Trước đây, khi muốn giả danh một người nào đó, đối tượng lừa đảo phải tìm hình ảnh, giả chữ ký hoặc bắt chước cách nói chuyện nên khá khó thực hiện. Còn hiện nay, với công nghệ “Deepfake”, AI có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói, thậm chí cả video của một người mà không cần người đó xuất hiện thật. Chỉ cần thu thập dữ liệu từ mạng xã hội, hệ thống có thể dựng lại nội dung rất giống thật, đến mức mắt thường khó phát hiện nếu không quan sát kỹ.
Không chỉ dừng lại ở hình ảnh và video, AI còn được sử dụng để tạo ra các trang web giả mạo. Trước kia, người lập trình phải truy cập trang web thật, xem nội dung, hình ảnh, logo rồi sao chép lại từng chi tiết nên mất nhiều thời gian. Hiện nay, với sự hỗ trợ của AI, chỉ cần chụp màn hình trang web, hệ thống có thể tạo ra hàng loạt website giả trong thời gian rất ngắn.
Trong lĩnh vực văn bản, AI cũng khiến việc lừa đảo trở nên dễ dàng hơn. Nếu trước đây những tin nhắn lừa đảo thường có lỗi chính tả hoặc văn phong thiếu chuyên nghiệp nên dễ bị phát hiện, thì hiện nay chỉ cần yêu cầu AI viết lại nội dung, kẻ gian có thể tạo ra hàng trăm, thậm chí hàng ngàn tin nhắn với nội dung rất thuyết phục.
Clip Chuyên gia Lê Nguyễn Việt Cường cảnh báo các hình thức lừa đảo bằng AI:
Khi được hỏi về cách nhận biết Deepfake, anh Lê Nguyễn Việt Cường cho rằng điều quan trọng trước tiên là phải xem nội dung có hợp lý hay không. Nếu người thân bất ngờ gọi điện hoặc nhắn tin mượn tiền, cần bình tĩnh kiểm tra lại thay vì tin ngay.
Ngoài ra, các sản phẩm do AI tạo ra thường quá hoàn hảo hoặc thiếu những chi tiết tự nhiên như nhịp thở, sự ngập ngừng, tiếng ồn xung quanh. Khi quan sát kỹ phần mắt, môi hoặc cử động, đôi khi vẫn có thể phát hiện dấu hiệu bất thường.
Chương trình cũng đề cập đến nhiều hình thức lừa đảo khác có thể ứng dụng AI mà người dân khó nhận biết. Ví dụ, trong các đợt thiên tai, có trường hợp xuất hiện hình ảnh hoặc video giả về người gặp nạn để kêu gọi quyên góp. Nếu không kiểm chứng thông tin từ nguồn chính thống, người xem rất dễ bị lừa.
Trong trường hợp tài khoản người thân bị hack và gửi tin nhắn vay tiền, cách tốt nhất là xác minh lại bằng những câu hỏi chỉ người thật mới biết. Ngoài ra, có thể tải hình ảnh hoặc video về để tìm kiếm trên Google hoặc sử dụng các công cụ nhận diện AI. Nếu vẫn chưa chắc chắn, người dân có thể nhờ các cộng đồng chống lừa đảo trên mạng xã hội hỗ trợ kiểm tra, và khi còn nghi ngờ thì nên dừng lại, không chuyển tiền.
Bên cạnh những rủi ro, chương trình cũng nhấn mạnh rằng AI đang được ứng dụng tích cực tại Việt Nam trong nhiều lĩnh vực. Công nghệ này có thể hỗ trợ phát hiện sớm dấu hiệu ung thư qua ảnh X-quang, nhận diện bệnh trên cây trồng trong nông nghiệp, hoặc giúp điều chỉnh dây chuyền sản xuất trong nhà máy để nâng cao năng suất.
Thông qua Kính Đa Chiều tập 46, chương trình mong muốn giúp khán giả hiểu rõ hơn về mặt trái của trí tuệ nhân tạo, đồng thời trang bị kiến thức cần thiết để bảo vệ bản thân trước các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi trong thời đại công nghệ.
Chương trình Kính Đa Chiều với chủ đề “Các hình thức lừa đảo bằng công nghệ AI” cùng MC Lê Đình Minh Ngọc và chuyên gia Lê Nguyễn Việt Cường sẽ phát sóng lúc 18h50 ngày 24/3/2026 trên VTV9. Chương trình do VTV9 phối hợp Jet Studio thực hiện.
